اسد الله معطوفى
1046
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
هيچ گورستانى چنين مزارهائى را با دو سنگ بر روى يك قبر نديده است ، فقط در قبرستان سركلاته ( خرابهشهر ) چند قبر استثنائى داراى دو چوبمزار آئينى در قسمت سر و پاى قبر متوفى قرار داشتند . اين مورد را در قبرستان قدمگاه بندر تركمن ( در حاشيه بناور و ارخ ) و يعقوب پيغمبر آققلعه هم مىتوان ديد . 3 - جنس ، رنگ ، نوع تراش ، شكل و علائم حك شده بر روى بسيارى از سنگها شباهت زيادى با سنگ مزارهاى گورستان سفيدچاه و امامزاده حبيب الله ( منطقه بندرگز ) دارند . 4 - سنگها را مىتوان به دو نوع اشرافى ( مجلل ) و ساده تقسيم كرد . از نوع اول آن فقط چند نمونه شاخص باقى مانده كه آنها هم در موزه سنگ شهر گرگان نگهدارى مىشوند . نوع دوم آنها هم بر روى قبور فعلى گورستان قابل مشاهدهاند . 5 - خطوط روى سنگها بسيار ساده و ابتدائىاند . با توجه به آنكه جنس سنگها حكايت از تراش آنها از كوهستانهاى منطقه دارد ، مىتوان ابراز نمود كه حجارى ، حكاكى و خطاطى سنگهاى ساده توسط سنگتراشان همين روستا و يا همين منطقه انجام مىگرفته است . ولى سنگقبرهاى اشرافى آن بطور قطع سفارشى و در جاهاى ديگر ساخته ، پرداخته و به اين ناحيه حمل مىشدهاند . 6 - سطح خارجى تعدادى از قبور پوشيده از سنگلاشههاى كوهستانى است بدون آنكه بر روى حتى يكى از آنها نوشتهاى به چشم بخورد . 7 - چند نمونه از سنگهاى آهكى سفيد متمايل به رنگ كرم بر روى قبور ديده ميشوند كه بر روى همگى آنها فقط تصاوير شانه يكسر يا شانه دوسر ، يك مربع برجسته و يك مستطيل برجسته به چشم مىخورند . اين سنگهاى بدون متن بر روى قبورى قرار دارند كه در قسمت سر هم سنگ مزار ديگرى تعبيه شدهاند . به احتمال زياد اموات دفن شده در چنين قبورى متعلق به يك طايفه خاص بودهاند . 8 - بر روى دو سنگ نيمهمتلاشى نام طايفهاى « يخكش » ديده شدهاند . يخكشها طايفهاى از مردم منطقه يانهسر هزار جريب از توابع بهشهر مازندران بودند كه هنوز هم در روستائى به همين نام بخكش كه گاه « اولار » خوانده مىشود زندگى مىكنند . اين روستا در غرب رادكان قرار مىگيرد كه يكى از راههاى آن عبور از گز غربى ، آغوزدره و اوارد است . در اطراف يخكش هماكنون روستاهاى پجيم ، زلد ، اوارد ، پچد و پلرد واقع شدهاند .